Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują nowe, ostrzejsze zasady wykorzystywania zwolnień lekarskich: praca zarobkowa lub aktywność sprzeczna z celem zwolnienia oznacza utratę zasiłku za cały okres tego zwolnienia — nie tylko za jeden dzień. Ustawa po raz pierwszy definiuje też, czego te pojęcia nie obejmują: zwykłych czynności dnia codziennego i czynności incydentalnych. Wyjaśniamy, co to oznacza w praktyce.
Spis treści
Co dokładnie zmieniło się 13 kwietnia 2026
Podstawą jest ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 26), która znowelizowała art. 17 ustawy zasiłkowej. Zmiany weszły w życie 13 kwietnia 2026 r.
| Zagadnienie | Jak jest po nowelizacji |
|---|---|
| Zakres utraty świadczenia | utrata zasiłku za cały okres zwolnienia, w trakcie którego doszło do naruszenia |
| Praca zarobkowa | każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania — z wyłączeniem czynności o charakterze incydentalnym |
| Aktywność niezgodna z celem zwolnienia | działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję — z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalnych wymaganych istotnymi okolicznościami |
| Polecenie pracodawcy | nie jest istotną okolicznością usprawiedliwiającą pracę na zwolnieniu |
Praktyczny wniosek: przepisy z jednej strony podnoszą stawkę (tracisz zasiłek za całe zwolnienie), z drugiej — po raz pierwszy chronią osoby, które po prostu żyją: wyjście po zakupy, do apteki czy na wizytę kontrolną nie jest naruszeniem.
Co wolno, a co jest ryzykowne
| Zwykle bezpieczne | Ryzykowne — może kosztować zasiłek |
|---|---|
| zakupy spożywcze i wizyta w aptece; wizyta u lekarza, na badaniach i rehabilitacji; krótki spacer, jeśli sprzyja leczeniu; odebranie dziecka ze szkoły, gdy nie ma innej możliwości; jednorazowa, wymuszona okolicznościami czynność | wykonywanie obowiązków służbowych zdalnie „bo szef prosił”; prowadzenie własnej firmy, wystawianie faktur, obsługa klientów; praca u innego pracodawcy lub na zleceniu; remont, prace fizyczne, intensywny sport; wyjazd lub aktywność wyraźnie sprzeczne z zaleceniami lekarza |
Kto kontroluje zwolnienia i jak to wygląda
Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień prowadzą ZUS oraz pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych (art. 68–68e ustawy zasiłkowej). Kontroler może pojawić się pod adresem pobytu wskazanym na zwolnieniu, a z czynności sporządza się protokół w dwóch egzemplarzach — masz prawo wnieść do niego swoje uwagi.
Osobną ścieżką jest kontrola samego orzeczenia o niezdolności do pracy: wtedy ZUS wzywa na badanie do lekarza orzecznika. Nieusprawiedliwione niestawienie się na takie badanie może zakończyć się utratą świadczenia.
Zmieniasz miejsce pobytu w trakcie zwolnienia? Masz obowiązek poinformować o tym pracodawcę i ZUS w ciągu 3 dni od zmiany. To najczęstsza przyczyna problemów: kontroler nie zastaje ubezpieczonego pod wskazanym adresem, a ten nie zgłosił, że przebywa gdzie indziej.
Skala kontroli w liczbach
To nie jest zagrożenie teoretyczne. W samym pierwszym kwartale 2025 roku ZUS przeprowadził 116,8 tys. kontroli zwolnień lekarskich i wydał 7,8 tys. decyzji wstrzymujących wypłatę zasiłku na kwotę blisko 11,5 mln zł. Łączna kwota obniżonych i cofniętych świadczeń chorobowych i rehabilitacyjnych w tym okresie sięgnęła 77,46 mln zł.
Dla skali: w 2025 roku wystawiono w Polsce 27,5 mln zwolnień lekarskich, które objęły 290,5 mln dni absencji chorobowej. Przeciętne zwolnienie trwało około 11 dni.
Zwolnienie wstecz — ile dni?
Lekarz może wystawić zwolnienie najwyżej za trzy dni poprzedzające dzień badania. Wyjątek dotyczy lekarza psychiatry, który w uzasadnionych przypadkach może objąć zwolnieniem okres wcześniejszy (rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 10 listopada 2015 r., § 7 ust. 3 i 4). Dlatego jeśli chorujesz — nie zwlekaj z konsultacją; zwolnienie online uzyskasz w godzinach pracy serwisu, a e-ZLA trafia do ZUS i pracodawcy automatycznie.
Chcesz omówić swoją sytuację z lekarzem?
O wystawieniu e-ZLA i o okresie niezdolności do pracy decyduje lekarz po ocenie zgłoszenia. Konsultacje w godzinach pracy serwisu.
FAQ: kontrola L4 i zasady 2026
Co można robić na zwolnieniu lekarskim po zmianach z 2026 roku?
Zwykłe czynności dnia codziennego — takie jak zrobienie zakupów, wizyta w aptece czy u lekarza — nie powodują utraty zasiłku. Ustawa wprost wyłącza je z definicji aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Kluczowe pytanie brzmi: czy dana czynność utrudnia albo wydłuża leczenie i rekonwalescencję. Jeśli tak — jest ryzykowna.
Czy stracę zasiłek za cały okres zwolnienia, czy tylko za jeden dzień?
Za cały okres zwolnienia. To jedna z najważniejszych zmian obowiązujących od 13 kwietnia 2026 roku: stwierdzenie pracy zarobkowej lub aktywności niezgodnej z celem zwolnienia oznacza utratę prawa do zasiłku za całe to zwolnienie, a nie tylko za dzień, w którym doszło do naruszenia.
Czy mogę odebrać jeden telefon służbowy albo podpisać dokument na L4?
Ustawa wyłącza z pojęcia pracy zarobkowej czynności o charakterze incydentalnym. Pojedyncza, wymuszona okolicznościami czynność nie powinna więc oznaczać utraty zasiłku. Uwaga: samo polecenie pracodawcy nie jest w rozumieniu przepisów istotną okolicznością — jeśli pracodawca prosi o „drobne wsparcie” w czasie zwolnienia, ryzyko ponosisz Ty.
Ile dni wstecz lekarz może wystawić zwolnienie?
Standardowo zwolnienie można wystawić najwyżej za trzy dni poprzedzające dzień badania. Wyjątek dotyczy lekarza psychiatry, który — w uzasadnionych przypadkach — może wystawić zwolnienie za okres wcześniejszy bez tego ograniczenia.
Czy na L4 mogę wyjechać albo przebywać za granicą?
Przepisy nie zakazują wprost wyjazdu. Sąd Najwyższy w wyroku z 17 stycznia 2024 r. (I USKP 93/22) uznał, że nie każdy wyjazd za granicę i podróż samolotem pozbawiają prawa do zasiłku. Liczy się, czy wyjazd utrudnia lub wydłuża leczenie. Pamiętaj o obowiązku poinformowania o zmianie miejsca pobytu w ciągu 3 dni — inaczej możesz nie odebrać kontroli i stracić świadczenie.
Kto może skontrolować moje zwolnienie?
ZUS oraz pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych. Kontrola może dotyczyć zarówno prawidłowości wykorzystywania zwolnienia (czy nie pracujesz, czy stosujesz się do zaleceń), jak i samego orzeczenia o niezdolności — wtedy ocenia je lekarz orzecznik ZUS.
Źródła
- Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 26) — zmiana art. 17, wejście w życie 13 kwietnia 2026 r.
- ZUS — zmiany w kontroli i wykorzystywaniu zwolnień od pracy od 13 kwietnia 2026 r.
- Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 17 i art. 68–68e
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, § 7
- Wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2024 r., sygn. I USKP 93/22
- Dane o kontrolach: ZUS, I kwartał 2025 r.; dane o absencji chorobowej: ZUS, 2025 r.
Zobacz też: ile płatne jest L4 — 80%, 100% i kto płaci · e-zwolnienie online w cenie konsultacji — 59 zł (proces krok po kroku opisaliśmy w tekście zwolnienie lekarskie online — jak je uzyskać) · zwolnienie przy problemach ze zdrowiem psychicznym
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 31 lipca 2026 r. Ocena konkretnego przypadku należy do ZUS, a w sporze — do sądu.
Zwolnienie lekarskie — pytania szczegółowe
- Jak sprawdzić swoje zwolnienie lekarskie (IKP, mojeIKP, ZUS)
- Kto płaci za zwolnienie lekarskie — pracodawca czy ZUS
- Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem — ile dni i ile płatne
- Kody na zwolnieniu lekarskim — A, B, C, D, E
Zobacz też: co dokładnie zmieniło się w zasadach L4 od 13 kwietnia 2026 — w tym zdanie o poleceniu pracodawcy, które przesądza najczęstszy spór.