Depresja: objawy, rodzaje i leczenie

Objawy podstawowe to obniżony nastrój, utrata zainteresowań i zdolności odczuwania przyjemności oraz spadek energii — do rozpoznania potrzebne są co najmniej dwa z nich. Do tego dochodzą objawy dodatkowe: zaburzenia snu, zmiana apetytu, poczucie winy, trudności z koncentracją, niska samoocena, spowolnienie lub pobudzenie i myśli o śmierci. Całość musi trwać co najmniej dwa tygodnie.

Po tym, że objawy utrzymują się przez większość dnia przez co najmniej dwa tygodnie i realnie utrudniają funkcjonowanie — pracę, relacje, codzienne obowiązki. Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie badania; kwestionariusz PHQ-9 jest narzędziem przesiewowym, nie diagnostycznym.

Tak, epizod depresyjny da się wyleczyć. Trudniejsze jest zapobieganie kolejnym epizodom, dlatego leczenie kontynuuje się po ustąpieniu objawów: wytyczne NICE mówią o co najmniej sześciu miesiącach, a dokument NFZ o minimum sześciu miesiącach po pierwszym epizodzie i dwóch latach po drugim.

Metaanaliza 28 badań z randomizacją wykazała, że poprawa wobec placebo pojawia się już pod koniec pierwszego tygodnia, a następnie narasta w malejącym tempie przez co najmniej sześć tygodni. Skuteczność ocenia się etapami — dokument NFZ zaleca kontrolę po 2, 4 i 6 tygodniach.

Nie wywołują głodu ani potrzeby zwiększania dawki. Występują natomiast objawy odstawienne, dlatego leku nie przerywa się nagle. W metaanalizie 79 badań objawy odstawienne zgłosiło około 31% osób odstawiających lek i 17% odstawiających placebo, a objawy ciężkie wystąpiły u około 3%.

Co najmniej sześć miesięcy po ustąpieniu objawów przy pierwszym epizodzie, a po drugim epizodzie z upośledzeniem funkcjonowania — dwa lata. Przedwczesne odstawienie w momencie poprawy jest najczęstszą przyczyną nawrotu.

Nie. Psychiatra jest jednym ze specjalistów dostępnych w ramach NFZ bez skierowania; od 17 września 2025 roku dotyczy to również psychologa. Leczenie depresji o nasileniu łagodnym i umiarkowanym może też prowadzić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej.

Wytyczne NICE traktują je jako równorzędne opcje pierwszego wyboru, a przy depresji o mniejszym nasileniu odradzają rutynowe rozpoczynanie od leku, chyba że taka jest preferencja pacjenta. Przy nasileniu większym najwyżej stoi połączenie terapii poznawczo-behawioralnej z lekiem.

Dziedziczy się skłonność, a nie sama choroba. Depresja u krewnego pierwszego stopnia zwiększa ryzyko, ale go nie przesądza. Na wystąpienie epizodu składają się predyspozycja, przewlekły stres, wydarzenia życiowe i choroby somatyczne.

Kwestionariusz PHQ-9 przy odcięciu 10 punktów ma czułość i swoistość po 88%, ale pozostaje narzędziem przesiewowym. Jego realna wartość polega na tym, że pozwala przełożyć własny stan na coś, co da się pokazać lekarzowi i powtórzyć po kilku tygodniach leczenia.

Dokument NFZ dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej wymienia morfologię krwi, jonogram, badania czynności tarczycy, CRP i EKG, a przy wskazaniach oznaczenie kortyzolu. Szczególnie podkreślona jest ocena hormonów tarczycy, bo niedoczynność tarczycy potrafi wyglądać dokładnie jak depresja.

Może rozważyć kontynuację leczenia, które zostało już rozpoczęte, jeśli przebieg jest stabilny i nie ma myśli samobójczych. Pierwszego w życiu rozpoznania depresji nie stawia się zdalnie, a epizod ciężki albo z objawami psychotycznymi wymaga pomocy stacjonarnej.

Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym: 800 70 2222, całodobowo i bezpłatnie. Poradnia dla dorosłych przeżywających kryzys emocjonalny: 116 123. Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia: 112.

Konsultacja kosztuje 59 zł niezależnie od liczby wystawionych dokumentów. Opłata dotyczy oceny lekarskiej, a nie dokumentu — odmowa z pisemnym uzasadnieniem także jest pełnym wykonaniem konsultacji.