Migrena: objawy, przyczyny i leczenie
Migrena to nie jest silny ból głowy. To choroba neurologiczna z własnymi kryteriami rozpoznania, własnym przebiegiem napadu i własnym leczeniem — a między nią a zwykłym bólem głowy przebiega granica, którą da się wskazać dość precyzyjnie.
Migrenę bez aury rozpoznaje się po co najmniej pięciu napadach trwających od 4 do 72 godzin, w których ból ma co najmniej dwie z czterech cech (jednostronny, pulsujący, umiarkowany lub silny, nasilany zwykłym wysiłkiem) i towarzyszą mu nudności lub wymioty albo jednocześnie światłowstręt i nadwrażliwość na dźwięk.1
Lekarze z aktywnym PWZ · decyzja w godzinach pracy serwisu
Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Po czym poznać, że to migrena?
Warunek liczby napadów bywa zaskoczeniem, ale ma sens: pierwszy w życiu bardzo silny ból głowy wymaga przede wszystkim wykluczenia przyczyny wtórnej, a nie przypisania etykiety migreny. Dopiero powtarzalność, stały wzorzec i typowe objawy towarzyszące układają się w rozpoznanie.1,4
Cechy typowe dla migreny
- Ból pulsujący, częściej jednostronnyStrona może zmieniać się między napadami.
- Nasilenie przy zwykłym wysiłkuWejście po schodach albo schylenie się pogarsza ból.
- Nadwrażliwość na światło i dźwiękChęć położenia się w ciemnym, cichym pokoju.
- Nudności lub wymiotyWystępują u większości chorych.
Cechy przemawiające przeciw
- Ból obustronny, uciskowy jak obręczCzęściej ból głowy typu napięciowego.
- Ból ustępujący przy ruchuMigrena zwykle nasila się przy aktywności.
- Napady bardzo krótkie i bardzo częsteKierują uwagę na inne rozpoznania.
- Ból zawsze po tej samej stronie, z łzawieniem i zaczerwienieniem okaWymaga oceny neurologicznej.
Jak wygląda aura migrenowa?
Aura to zestaw w pełni odwracalnych objawów neurologicznych poprzedzających ból głowy albo mu towarzyszących. Każdy pojedynczy objaw trwa od 5 do 60 minut, a co najmniej jeden narasta stopniowo przez co najmniej 5 minut. To stopniowe narastanie jest jedną z ważniejszych cech odróżniających aurę od objawów udaru.2
- Aura wzrokowaNajczęstsza: migoczący zygzak, mroczek, ubytek w polu widzenia.
- Aura czuciowaMrowienie wędrujące od palców ku ramieniu i twarzy.
- Aura mowyTrudność ze znalezieniem słów, przejściowe zaburzenia mowy.
- Objawy ruchoweOsłabienie kończyny — postać rzadka i wymagająca diagnostyki neurologicznej.
Ile czasu utrzymuje się migrena?
Napad migreny trwa od 4 do 72 godzin, jeśli nie był leczony albo leczenie nie zadziałało. Napad przekraczający 72 godziny to stan migrenowy i wymaga kontaktu z lekarzem. Poza samym bólem napad ma jeszcze fazy, które przedłużają cały epizod o kilkanaście do kilkudziesięciu godzin.1,4
Faza ponapadowa bywa niedoceniana, a to ona odpowiada za wrażenie, że „migrena trwała trzy dni", mimo że sam ból ustąpił wcześniej. Spowolnienie, zmęczenie i kłopoty z koncentracją mogą utrzymywać się do doby po ustąpieniu bólu.4
Z czego robi się migrena?
Migrena jest chorobą o podłożu neurologicznym z silną składową dziedziczną. Nie ma jednej przyczyny, którą dałoby się wskazać u konkretnej osoby — jest natomiast indywidualny zestaw czynników wyzwalających napad u kogoś, kto ma predyspozycję.4
| Wyzwalacz | Jak zwykle działa | Co można zrobić |
|---|---|---|
| Nieregularny sen | zarówno niedobór, jak i nadmiar snu; częste napady weekendowe | stała godzina wstawania, także w dni wolne |
| Pominięty posiłek | napad kilka godzin po dłuższej przerwie w jedzeniu | regularne posiłki, unikanie długich przerw |
| Odwodnienie | często niedoceniany wyzwalacz | stała podaż płynów w ciągu dnia |
| Zmiany hormonalne | napady związane z cyklem miesiączkowym | zapisywanie napadów w kalendarzu, rozmowa z lekarzem |
| Stres i jego ustąpienie | napad często pojawia się po opadnięciu napięcia, nie w jego szczycie | planowanie odpoczynku, techniki wyciszania |
| Bodźce zmysłowe | jaskrawe lub migoczące światło, hałas, silne zapachy | ograniczenie ekspozycji w okresach zwiększonej wrażliwości |
| Wybrane pokarmy i alkohol | reakcja jest indywidualna i nie dotyczy wszystkich | eliminacja tylko tego, co potwierdzi własny dziennik napadów |
Najbardziej praktyczne narzędzie w tej chorobie to zwykły dziennik: data napadu, czas trwania, przyjęty lek i to, co działo się poprzedniego dnia. Po kilku tygodniach wzorzec zwykle staje się widoczny, a bez zapisu pozostaje domysłem.4,7
Czy przy migrenie mogą być wymioty?
Tak i jest to jeden z objawów wpisanych wprost w kryteria rozpoznania: nudności lub wymioty stanowią jedną z dwóch dopuszczalnych opcji w punkcie dotyczącym objawów towarzyszących.1 Wymioty mają też praktyczne znaczenie dla leczenia, bo spowolnione opróżnianie żołądka w trakcie napadu pogarsza wchłanianie leków doustnych.4
Z tego wynika konkretny wniosek: przy napadach z nasilonymi wymiotami sama tabletka bywa nieskuteczna nie dlatego, że lek jest zły, tylko dlatego, że nie zdąży się wchłonąć. Rozwiązania — inna postać leku albo dołączenie leku przeciwwymiotnego — ustala się z lekarzem.4,7
Inne częste objawy towarzyszące to bladość, uczucie zimna, sztywność karku, nadwrażliwość na dotyk skóry głowy oraz zawroty głowy. Ostatnie dwa bywają mylone z objawami innych chorób i warto zgłosić je lekarzowi.4
Z czym można pomylić migrenę?
| Rozpoznanie | Co je odróżnia | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Ból głowy typu napięciowego | obustronny, uciskowy, bez nudności, nie nasila się przy wysiłku | najczęstsza pomyłka w obie strony |
| Klasterowy ból głowy | bardzo silny, wokół jednego oka, z łzawieniem i zatkanym nosem, napady w seriach | chory nie może leżeć, chodzi po pokoju |
| Zapalenie zatok | ból twarzy nasilany pochylaniem, niedrożny nos, wydzielina | często mylone, bo migrena też daje ból w okolicy czołowej |
| Ból głowy z nadmiernego stosowania leków | ból niemal codzienny u osoby regularnie biorącej leki przeciwbólowe | najczęstsza przyczyna „migreny opornej na leczenie" |
| Neuralgia nerwu trójdzielnego | krótkie napady bólu jak porażenie prądem, wyzwalane dotykiem | sekundy, a nie godziny |
| Wtórne przyczyny bólu głowy | nagły początek, objawy neurologiczne, gorączka, nowy ból po 50 roku życia | wymagają pilnej diagnostyki |
Warto zwrócić uwagę na czwartą pozycję. Ból głowy z nadmiernego stosowania leków jest częstą i w pełni odwracalną przyczyną sytuacji, w której migrena „przestaje reagować na leczenie" — a rozwiązaniem nie jest kolejny lek doraźny.3,5
Jak leczyć napad migreny?
Wytyczne NICE zalecają w napadzie migreny leczenie skojarzone: doustny tryptan razem z niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym albo doustny tryptan razem z paracetamolem. Wytyczne wprost odradzają stosowanie pochodnych sporyszu i opioidów w doraźnym leczeniu migreny.7
- Przyjmij lek wcześnieCharakterystyka produktu sumatryptanu zaleca podanie leku jak najwcześniej po wystąpieniu bólu.8
- Odpowiednia dawka od razuDzielenie dawki i dokładanie po godzinach zwykle wydłuża napad.
- Cisza i ciemnośćOgraniczenie bodźców jest częścią leczenia, nie dodatkiem.
- Zapisz, czy zadziałałoTo informacja, na której lekarz oprze kolejną decyzję.
Charakterystyka produktu sumatryptanu wymienia między innymi: przebyty zawał serca, chorobę niedokrwienną serca, skurcz naczyń wieńcowych, chorobę naczyń obwodowych, przebyty udar mózgu lub przemijające niedokrwienie mózgu, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, umiarkowane i ciężkie nadciśnienie tętnicze oraz niekontrolowane nadciśnienie łagodne. Przeciwwskazane jest też łączenie z pochodnymi sporyszu, innym tryptanem oraz z inhibitorami monoaminooksydazy.8
Ile dni w miesiącu można brać leki przeciwbólowe?
Progi zależą od rodzaju leku. Dla prostych leków przeciwbólowych, takich jak paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne, jest to 15 lub więcej dni w miesiącu. Dla tryptanów, opioidów i preparatów złożonych próg jest niższy i wynosi 10 lub więcej dni w miesiącu.3
Mechanizm jest przewrotny: lek, który miał uśmierzać ból, przy zbyt częstym przyjmowaniu sam go podtrzymuje. Objawia się to bólem niemal codziennym, często porannym, słabo reagującym na kolejne dawki. Postępowaniem nie jest zwiększenie dawki, tylko przegląd leczenia i zwykle wprowadzenie profilaktyki.3,5
Klasyfikacja zaznacza, że progi te opierają się na opinii ekspertów, a nie na formalnych badaniach — podajemy je, bo są punktem odniesienia w praktyce, ale ich charakter warto znać.3
Kiedy potrzebne jest leczenie zapobiegawcze?
Profilaktykę rozważa się przy ponad trzech napadach miesięcznie albo co najmniej ośmiu dniach z bólem głowy w miesiącu, a także wtedy, gdy napady są bardzo ciężkie, źle reagują na leczenie doraźne albo prowadzą do nadużywania leków. Wytyczne NICE nie podają progu liczbowego i pozostawiają decyzję ocenie wpływu choroby na życie.6,7
| Grupa leków | Przykłady | Uwagi |
|---|---|---|
| Leki beta-adrenolityczne | propranolol, metoprolol | w wytycznych NICE jedna z dwóch opcji pierwszego wyboru |
| Leki przeciwpadaczkowe | topiramat | druga opcja pierwszego wyboru; nie u kobiet planujących ciążę bez omówienia ryzyka |
| Leki przeciwdepresyjne | amitryptylina | rozważana, gdy dwie powyższe opcje są nieodpowiednie |
| Blokery kanału wapniowego | flunaryzyna, werapamil | stosowane w wybranych sytuacjach |
| Przeciwciała przeciw CGRP | erenumab, fremanezumab, galkanezumab | leczenie prowadzone przez specjalistę |
| Toksyna botulinowa typu A | w migrenie przewlekłej | kwalifikacja w ośrodku specjalistycznym |
Profilaktyka nie działa od pierwszej dawki. Efekt ocenia się po kilku tygodniach do kilku miesięcy regularnego stosowania, a celem nie jest całkowite zniknięcie napadów, tylko zmniejszenie ich liczby i nasilenia.6
Jakie są skutki nieleczonej migreny?
Najlepiej udokumentowane następstwa to utrata dni sprawności w pracy i w życiu prywatnym, gorsza jakość życia oraz — przy próbach radzenia sobie samymi lekami doraźnymi — ból głowy z nadmiernego stosowania leków, który przekształca chorobę napadową w niemal codzienną.3,4,5
Świadomie nie podajemy tu liczb dotyczących ryzyka udaru u osób z migreną z aurą. Zależność jest przedmiotem badań, a wartości podawane w różnych opracowaniach różnią się na tyle, że pojedyncza liczba sugerowałaby precyzję, której nie ma. To, co warto z tego zapamiętać, jest praktyczne: migrenę z aurą należy zgłosić lekarzowi przy doborze antykoncepcji hormonalnej oraz przy ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego, a palenie tytoniu ma tu znaczenie szczególne.4
Kiedy ból głowy wymaga pilnej diagnostyki
Gdy ból głowy pojawia się nagle i od razu w pełnym nasileniu, jest pierwszym lub najgorszym w życiu, towarzyszy mu gorączka ze sztywnością karku, zaburzenia świadomości, drgawki, osłabienie kończyn albo zaburzenia mowy, które nie ustępują.
- Nowy ból głowy po 50 roku życiaWymaga oceny lekarskiej.
- Zmiana dotychczasowego charakteru bóluInny niż wszystkie poprzednie napady.
- Ból nasilany kaszlem, kichaniem lub parciemWymaga diagnostyki.
- Ból budzący ze snuNie jest typowy dla migreny.
- Objawy neurologiczne utrzymujące się po napadzieAura ustępuje całkowicie.
- Ból głowy u osoby z chorobą nowotworową lub obniżoną odpornościąWymaga pilnej oceny.
Ta lista jest powodem, dla którego pierwszego rozpoznania migreny nie stawiamy na podstawie samego formularza. Migrena jest rozpoznaniem stawianym po wykluczeniu przyczyn wtórnych, a do tego potrzebne jest badanie.4,7
Co możemy zrobić online, a czego nie
To zrobimy zdalnie
- Kontynuacja leczeniaPrzedłużenie leku doraźnego lub profilaktycznego, który już przyjmujesz.
- Ocena częstości napadówWskazanie, czy leczenie wymaga przeglądu.
- Rozmowa o nadużywaniu lekówPoliczenie dni z lekiem w miesiącu.
- E-skierowanieDo poradni neurologicznej.
To wymaga wizyty osobistej
- Pierwsze rozpoznanie migrenyWymaga badania neurologicznego.
- Objawy alarmoweWymagają pilnej diagnostyki.
- Aura z objawami ruchowymiWymaga oceny neurologa.
- Napad trwający ponad 72 godzinyStan migrenowy wymaga kontaktu osobistego.
Jak wygląda konsultacja krok po kroku
Podajesz rozpoznanie, liczbę napadów w miesiącu, dotychczasowe leczenie i liczbę dni z lekiem przeciwbólowym.
Lekarz z aktywnym prawem wykonywania zawodu analizuje opis i w razie potrzeby kontaktuje się z tobą.
E-recepta z kodem, e-skierowanie albo pisemne uzasadnienie odmowy z zaleceniem dalszego postępowania.
Kod odbierasz w wiadomości, a lek wykupujesz w dowolnej aptece w Polsce.9
Ile kosztuje konsultacja w sprawie migreny?
Konsultacja kosztuje 59 zł i jest to opłata za pracę lekarza, a nie za dokument. Obejmuje ocenę zgłoszenia i decyzję, także wtedy, gdy decyzją jest odmowa wraz z pisemnym uzasadnieniem. Koszt leków jest osobny.
Nie podajemy cen konkretnych preparatów ani ich poziomu odpłatności. Wykaz leków refundowanych aktualizowany jest co dwa miesiące, a informacja prawdziwa dziś po kilku tygodniach wprowadzałaby w błąd.
Kiedy lekarz odmówi wystawienia recepty
- Pierwszy w życiu silny ból głowyWymaga wykluczenia przyczyny wtórnej.
- Objawy alarmowe w opisieKierujemy do pilnej diagnostyki.
- Brak wcześniejszego rozpoznania migrenyRozpoznanie stawia się po badaniu.
- Przeciwwskazania do tryptanuMiędzy innymi choroba niedokrwienna serca i przebyty udar.8
- Liczba dni z lekiem wskazująca na nadużywanieWtedy potrzebna jest zmiana strategii leczenia, a nie kolejne opakowanie.
Odmowa z pisemnym uzasadnieniem jest pełnym zakończeniem konsultacji i zawiera wskazanie, jaki powinien być następny krok.
Najczęstsze pytania
Po czym poznać, że to migrena?
Rozpoznanie wymaga co najmniej pięciu napadów trwających od 4 do 72 godzin, w których ból ma co najmniej dwie z czterech cech: jest jednostronny, pulsujący, umiarkowany lub silny, nasila się przy zwykłym wysiłku. Do tego musi wystąpić nudność lub wymioty albo jednocześnie światłowstręt i nadwrażliwość na dźwięk.
Ile czasu utrzymuje się migrena?
Nieleczony napad trwa od 4 do 72 godzin. Napad przekraczający 72 godziny to stan migrenowy i wymaga kontaktu z lekarzem. Poza samym bólem napad ma fazę zwiastunów przed nim i fazę ponapadową po nim, która może trwać do doby.
Jak wygląda aura migrenowa?
Najczęściej jest wzrokowa: migoczący, powiększający się zygzak albo ubytek w polu widzenia. Każdy objaw aury trwa od 5 do 60 minut, a co najmniej jeden narasta stopniowo przez co najmniej pięć minut. Aura ustępuje całkowicie.
Jak odróżnić aurę od udaru?
Aura migrenowa narasta stopniowo przez kilka minut i ustępuje bez śladu, zwykle w ciągu godziny. Objawy udaru pojawiają się nagle, od razu w pełnym nasileniu, i nie ustępują. Objawy nagłe, utrzymujące się albo występujące po raz pierwszy wymagają pilnej oceny.
Z czego robi się migrena?
Migrena ma podłoże neurologiczne i silną składową dziedziczną. U osoby z predyspozycją napad wywołuje zwykle kilka czynników naraz: nieregularny sen, pominięty posiłek, odwodnienie, zmiany hormonalne, opadnięcie napięcia po stresie, jaskrawe światło albo alkohol.
Czy przy migrenie mogą być wymioty?
Tak. Nudności i wymioty są wpisane wprost w kryteria rozpoznania. Mają też znaczenie praktyczne: spowolnione opróżnianie żołądka w trakcie napadu pogarsza wchłanianie leków doustnych, więc sama tabletka bywa wtedy nieskuteczna.
Z czym można pomylić migrenę?
Najczęściej z bólem głowy typu napięciowego, z zapaleniem zatok, z klasterowym bólem głowy oraz z bólem głowy z nadmiernego stosowania leków. Ta ostatnia pomyłka jest najważniejsza, bo bywa przyczyną migreny pozornie opornej na leczenie.
Gdzie boli przy migrenie?
Typowo po jednej stronie głowy, w okolicy skroni, oka lub czoła, choć strona może zmieniać się między napadami. Ból obustronny nie wyklucza migreny, ale jednostronny jest jedną z czterech cech branych pod uwagę w kryteriach.
Jak leczyć napad migreny?
Wytyczne NICE zalecają leczenie skojarzone: doustny tryptan razem z niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym albo z paracetamolem. Lek należy przyjąć jak najwcześniej po wystąpieniu bólu. Wytyczne odradzają pochodne sporyszu i opioidy.
Komu nie wolno stosować tryptanów?
Charakterystyka produktu sumatryptanu wymienia między innymi przebyty zawał serca, chorobę niedokrwienną serca, skurcz naczyń wieńcowych, chorobę naczyń obwodowych, przebyty udar lub przemijające niedokrwienie mózgu, ciężkie zaburzenia czynności wątroby oraz umiarkowane i ciężkie nadciśnienie tętnicze.
Ile dni w miesiącu można brać leki przeciwbólowe?
Dla prostych leków przeciwbólowych progiem jest 15 lub więcej dni w miesiącu, a dla tryptanów, opioidów i preparatów złożonych 10 lub więcej dni. Przekroczenie tych progów przez ponad trzy miesiące u osoby z bólem głowy co najmniej 15 dni w miesiącu pozwala rozpoznać ból głowy z nadmiernego stosowania leków.
Kiedy potrzebne jest leczenie zapobiegawcze?
Rozważa się je przy ponad trzech napadach miesięcznie albo co najmniej ośmiu dniach z bólem głowy w miesiącu, a także przy napadach bardzo ciężkich, źle reagujących na leczenie doraźne lub prowadzących do nadużywania leków.
Jakie są skutki nieleczonej migreny?
Przede wszystkim utrata dni sprawności i gorsza jakość życia, a przy próbach radzenia sobie samymi lekami doraźnymi ból głowy z nadmiernego stosowania leków, który zamienia chorobę napadową w niemal codzienną.
Kiedy ból głowy wymaga pilnej pomocy?
Gdy pojawia się nagle i od razu w pełnym nasileniu, jest pierwszym lub najgorszym w życiu, towarzyszy mu gorączka ze sztywnością karku, zaburzenia świadomości, drgawki, osłabienie kończyn albo utrzymujące się zaburzenia mowy. Wtedy należy zadzwonić pod numer 112.
Czy przez internet można przedłużyć leki na migrenę?
Tak, jeśli rozpoznanie zostało wcześniej postawione, leczenie jest znane i nie ma przeciwwskazań. Pierwszego rozpoznania migreny nie stawiamy zdalnie, bo wymaga ono badania i wykluczenia przyczyn wtórnych.
Rozpocznij konsultację
Wypełnienie zajmuje kilka minut. Opłata 59 zł dotyczy oceny zgłoszenia przez lekarza, nie za dokument.
Gotowy? To zajmie kilka minut
Wypełnij formularz medyczny — lekarz oceni zgłoszenie i zdecyduje o dalszych krokach.
Sprawdź także
- Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy ICHD-3 — 1.1 Migrena bez aury
- Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy ICHD-3 — 1.2 Migrena z aurą
- Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy ICHD-3 — 8.2 Ból głowy z nadmiernego stosowania leków
- StatPearls, NCBI Bookshelf — Migraine Headache
- StatPearls, NCBI Bookshelf — Medication-Overuse Headache
- StatPearls, NCBI Bookshelf — Migraine Prophylaxis
- NICE CG150 — Headaches in over 12s: assessment and management
- Charakterystyka produktu leczniczego sumatryptanu (Sumatriptan 50 mg)
- pacjent.gov.pl — E-recepta: podstawowe informacje i zasady realizacji
Dane pochodzą z wytycznych towarzystw naukowych, rejestrów publicznych i charakterystyk produktów leczniczych. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.