Dna moczanowa to zapalna choroba stawów wywołana odkładaniem się kryształów moczanu sodu — efekt długotrwale podwyższonego stężenia kwasu moczowego we krwi. Typowy pierwszy napad: gwałtowny, bardzo silny ból stawu palucha, najczęściej w nocy, z zaczerwienieniem i obrzękiem. Kluczowe rozróżnienie, którego brakuje w większości poradników: inaczej leczy się napad, a inaczej samą chorobę. Leki przeciwzapalne gaszą pożar, ale nie usuwają jego przyczyny.
Spis treści
Objawy dny moczanowej — jak rozpoznać napad?
- Nagły początek — ból narasta w ciągu kilku godzin, zwykle w nocy lub nad ranem, i osiąga bardzo dużą intensywność (dotyk pościeli bywa nie do zniesienia).
- Jeden staw — w ponad połowie pierwszych napadów to staw śródstopno-paluchowy (podagra); kolejne mogą obejmować kostkę, kolano, nadgarstek.
- Zapalenie — staw jest zaczerwieniony, ciepły, obrzęknięty; skóra nad nim bywa napięta i lśniąca, później się złuszcza.
- Czas trwania — nieleczony napad ustępuje samoistnie zwykle w 7–14 dni; leczony — znacznie szybciej.
Uwaga: to może nie być dna
Gorączka, dreszcze i silny ból jednego stawu to również obraz septycznego zapalenia stawu — stanu zagrożenia, który wymaga pilnej pomocy szpitalnej, nie leków przeciwzapalnych w domu. Jeśli objawom towarzyszy wysoka gorączka lub zły stan ogólny, zgłoś się na SOR. Podobnie wygląda też rzekoma dna (pseudodna) — różnicowanie wymaga badania.
Skąd bierze się kwas moczowy?
Powstaje z rozpadu puryn — związków obecnych w komórkach naszego ciała i w pożywieniu. Problem pojawia się, gdy nerki wydalają go zbyt mało (to około 90% przypadków) albo organizm produkuje go za dużo. Do hiperurykemii sprzyjają: geny, otyłość, insulinooporność, choroby nerek, alkohol (zwłaszcza piwo), fruktoza w napojach oraz niektóre leki — m.in. diuretyki tiazydowe i małe dawki aspiryny. Dlatego dna często wiąże się z nadciśnieniem i zespołem metabolicznym — to nie przypadek, tylko wspólne podłoże.
Leczenie napadu — działaj szybko
Im wcześniej włączone leczenie, tym krótszy napad. Standardowo lekarz wybiera jedną z trzech opcji (lub ich połączenie): NLPZ w pełnej dawce przeciwzapalnej, kolchicynę (najskuteczniejsza w pierwszych 12–24 godzinach) albo glikokortykosteroid — szczególnie gdy NLPZ są przeciwwskazane (choroba wrzodowa, niewydolność nerek, leczenie przeciwzakrzepowe). Do tego: odciążenie stawu, zimne okłady i nawodnienie.
Ważna zasada: jeśli już przyjmujesz lek obniżający kwas moczowy (np. Allopurynol), nie odstawiaj go w trakcie napadu — przerwanie leczenia pogarsza sytuację.
Leczenie przewlekłe — tu wygrywa się chorobę
Celem nie jest „przetrwanie napadu”, tylko trwałe obniżenie stężenia kwasu moczowego, aby kryształy się rozpuściły. Leczenie obniżające (allopurynol, febuksostat) rozważa się m.in. Przy nawracających napadach, guzkach dnawych, kamicy moczanowej lub zmianach w stawach. Zasady, o których warto wiedzieć:
- Cel jest liczbowy — zwykle poniżej 6 mg/dl (a przy zaawansowanej chorobie jeszcze niżej); leczenie prowadzi się „do celu”, kontrolując wyniki.
- Zaczyna się od małej dawki i zwiększa stopniowo — gwałtowny spadek stężenia potrafi sam wywołać napad.
- Osłona przeciwzapalna — przez pierwsze miesiące leczenia lekarz często zaleca profilaktycznie kolchicynę lub NLPZ.
- To leczenie jest długoterminowe — odstawienie po „ustąpieniu objawów” zwykle kończy się nawrotem.
Dieta przy dnie moczanowej — co naprawdę ma znaczenie
Sama dieta obniża kwas moczowy zwykle o ok. 10–15% — pomaga, ale rzadko wystarcza. Największy efekt dają:
- Ograniczenie alkoholu, zwłaszcza piwa (puryny + wpływ na wydalanie) i wysokoprocentowego.
- Rezygnacja ze słodzonych napojów z fruktozą i syropem glukozowo-fruktozowym — to jeden z najsilniejszych, a najczęściej pomijanych czynników.
- Mniej podrobów, czerwonego mięsa i owoców morza; drób i ryby w umiarkowanych ilościach są zwykle akceptowalne.
- Redukcja masy ciała (stopniowa — głodówki i szybkie chudnięcie podnoszą kwas moczowy) oraz nawodnienie ok. 2 litrów wody dziennie.
- Nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu i wiśnie — dane sugerują działanie ochronne.
Warzywa bogate w puryny (szpinak, groch, kalafior, soczewica) w praktyce nie zwiększają istotnie ryzyka napadów — to jeden z najczęściej powtarzanych mitów dietetycznych.
Nieleczona dna — dlaczego warto działać
Kryształy odkładają się latami: prowadzą do guzków dnawych (tophi), trwałego uszkodzenia stawów i kamicy nerkowej. Hiperurykemia wiąże się też ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Dna to nie „choroba obżarstwa”, tylko przewlekła choroba metaboliczna, którą da się dobrze kontrolować.
Najczęstsze pytania
Czy prawidłowy kwas moczowy wyklucza dnę?
Nie — w trakcie ostrego napadu stężenie bywa prawidłowe. Badanie warto powtórzyć po ustąpieniu objawów.
Ile trwa napad dny?
Bez leczenia zwykle 1–2 tygodnie; przy szybko włączonym leczeniu — od kilku dni.
Czy leki obniżające kwas moczowy bierze się do końca życia?
Najczęściej tak, przewlekle. To leczenie przyczynowe — jego przerwanie zwykle skutkuje powrotem napadów.
Czy mogę dostać receptę online?
Tak — przy kontynuacji rozpoznanego leczenia (np. Allopurynol) lekarz może wystawić e-receptę po ocenie dokumentacji. Pierwszy w życiu napad, gorączka lub wątpliwe rozpoznanie wymagają wizyty i badań.
Kontynuujesz leczenie dny i kończy Ci się lek?
Dołącz dokumentację i ostatnie wyniki kwasu moczowego — lekarz oceni zgłoszenie w godzinach pracy serwisu. Konsultacja 59 zł.
Źródła: zalecenia EULAR i ACR dotyczące postępowania w dnie moczanowej, ChPL preparatów allopurynolu i kolchicyny, pacjent.gov.pl.
Nad treściami czuwa zespół medyczny Recepta.online — poznaj naszych lekarzy.
Powiązany poradnik: ból podudzia po zwiększeniu aktywności częściej wynika z przeciążenia niż z dny — zapalenie okostnej opisujemy w osobnym poradniku.
Napad dny moczanowej zwykle wyklucza chodzenie i pracę na kilka dni. Jeśli lekarz podczas konsultacji online stwierdzi niezdolność do pracy, może w tym samym zgłoszeniu wystawić e-ZLA — zasady opisaliśmy na stronie L4 online — zwolnienie lekarskie online po ocenie lekarza. Opłata 59 zł dotyczy konsultacji, a lekarz może odmówić.