Zespół jelita drażliwego: objawy, rozpoznanie i leczenie

Ból nie ma jednej lokalizacji. Najczęściej dotyczy podbrzusza, zwłaszcza lewego dołu biodrowego, ale bywa rozlany albo wędrujący. Cechą, która ma znaczenie diagnostyczne, nie jest miejsce, tylko związek z wypróżnieniem: ból nasila się przed nim albo ustępuje po nim.1,3

Objawy pozajelitowe nie są dowodem na inną chorobę — są opisywanym elementem obrazu zespołu jelita drażliwego. Warto o nich powiedzieć lekarzowi, bo wpływają na dobór leczenia.3

Podział zależy od odsetka nieprawidłowych wypróżnień ocenianych skalą bristolską. Postać zaparciowa: ponad 25% wypróżnień typu 1–2 i mniej niż 25% typu 6–7. Postać biegunkowa: odwrotnie. Postać mieszana: ponad 25% jednych i drugich. Wytyczne podkreślają, że prawidłowe określenie podtypu poprawia dobór leczenia.1

Panel jest krótki i konkretny. Wytyczne brytyjskie wymieniają: morfologię krwi, CRP albo OB, badania serologiczne w kierunku celiakii, a u osób poniżej 45 roku życia z biegunką — kalprotektynę w kale. Wytyczne amerykańskie nadają badaniu w kierunku celiakii i oznaczeniu kalprotektyny status silnych zaleceń.1,2

Wytyczne amerykańskie nadają strategii rozpoznania pozytywnego silne zalecenie o wysokiej jakości dowodów: prawdopodobieństwo nieswoistego zapalenia jelit u pacjenta z obrazem zespołu jelita drażliwego i bez objawów alarmowych wynosi poniżej 0,5–1,2%. Kolejne badania „na wszelki wypadek" nie zwiększają bezpieczeństwa, tylko odsuwają leczenie.1

Nie ma listy produktów zakazanych dla wszystkich. Jedyną dietą z zaleceniem w wytycznych jest ograniczona w czasie próba diety low FODMAP — przy czym jest to zalecenie warunkowe o bardzo niskiej jakości dowodów, a w porównaniu z dietami alternatywnymi wynik nie był istotny statystycznie. Wytyczne brytyjskie dodają warunek: dieta powinna być prowadzona pod nadzorem dietetyka.1,2

Celowo nie podajemy tu odsetka osób, u których dieta low FODMAP działa. Krążące liczby rzędu „50–70%" nie mają pokrycia w żadnych z przywołanych wytycznych.1

Wytyczne są tu rozbieżne, ale w jednym się zgadzają: nie da się wskazać konkretnego szczepu ani preparatu. Wytyczne amerykańskie odradzają stosowanie probiotyków w objawach ogólnych, uzasadniając to małymi, jednoośrodkowymi badaniami i brakiem korzyści w zakresie wzdęć. Wytyczne brytyjskie dopuszczają je jako grupę, dodając wprost, że „nie jest możliwe zalecenie konkretnego gatunku ani szczepu".1,2

To ma bezpośrednie przełożenie na to, co widać w aptece. Cały rynek preparatów „na jelito drażliwe" opiera się na założeniu, że konkretny szczep ma udowodnione działanie — a wytyczne mówią, że takiego wskazania nie da się dziś sformułować.1,2

U osoby poniżej 45 roku życia z typowym obrazem i bez objawów alarmowych — nie. Wytyczne amerykańskie odradzają rutynową kolonoskopię w tej grupie, a wytyczne brytyjskie stwierdzają, że w zespole jelita drażliwego nie ma dla niej miejsca poza sytuacjami z objawami alarmowymi albo z nietypowym obrazem postaci biegunkowej.1,2

Progi wiekowe różnią się między wytycznymi: amerykańskie podają 45 lat, brytyjskie 50. Bezpieczniej trzymać się niższego. Niezależnie od tego kolonoskopia jest wskazana przy krwi w stolcu, biegunce nocnej, utracie masy ciała, niedokrwistości i obciążonym wywiadzie rodzinnym.1,2 Więcej o samym badaniu piszemy na stronie przygotowanie do kolonoskopii.

Odmowa też jest wykonaniem konsultacji. Lekarz wystawia receptę wyłącznie wtedy, gdy są wskazania medyczne. Przy objawach alarmowych, nieprawidłowych wynikach badań albo braku wcześniejszej diagnostyki kieruje na wizytę stacjonarną i wyjaśnia dlaczego. Opłata dotyczy oceny lekarskiej, nie dokumentu; zasady opisuje regulamin, a szczegóły opłat znajdziesz w cenniku.